“ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ… ಶಕ್ತಿಯ ಮರುಹಂಚಿಕೆ: ಲೋಕಸಭೆ–ವಿಧಾನಸಭೆ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಅಧ್ಯಾಯ”.
ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 16ರಿಂದ ನಡೆಯಲಿರುವ ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನವು ಕೇವಲ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ಅದು ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ರೂಪರೇಷೆಗಳನ್ನು ಮರುಬರೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 33% ಮೀಸಲಾತಿ, ಲೋಕಸಭೆ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ, ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡನೆ ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರಗಳು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿವೆ.
ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 33% ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದೀಗ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿ, ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ರೋಟೇಶನ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದು, SC/ST ವರ್ಗಗಳೊಳಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಪಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ವಿಚಾರವೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮುಂದಿಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 543 ಸದಸ್ಯರಿರುವ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಸಮತೋಲನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ (Delimitation) ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಮೇಲೂ ಬೀಳಲಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ 224 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 280ರಿಂದ 300ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 28ರಿಂದ 32–36ರವರೆಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿವೆ.
ದೇಶದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳು 543ರಿಂದ 750ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ 800ರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿಲ್ಲ. ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಈ ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಪರಿಣಾಮವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಲಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 33% ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಾದರೆ, ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 180ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಬಹುದು. ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರನೇ ಭಾಗ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ SC/ST ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಳಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. 2026ರವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರ ನಂತರ ನಡೆಯಲಿರುವ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದರೆ, 2029ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ. ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ತಂತ್ರಗಳು, ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಆಯ್ಕೆ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಆದರೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಮ್ಮತ, ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಹಾಗೂ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ.
ಮುಂದಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ದಿಕ್ಸೂಚಿ – ಅಂತಿಮ ಅವಲೋಕನ.
ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಲ್ಲ. ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮರುಹಂಚಿಕೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ನಾಯಕತ್ವ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಯುವ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮುಖಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ.. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆಯಾ?
ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುವುದು ಸುಲಭ… ಆದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚುವುದು ಕಷ್ಟ. ಮೀಸಲಾತಿ ಬರಬಹುದು… ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸಬಲೀಕರಣ ಆಗಬೇಕಾದರೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ನಾಯಕತ್ವ ಬೇಕು.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಇದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ದಿಕ್ಕು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಘಟ್ಟ. ಈ ಬಾರಿ ಬದಲಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳು ಅಲ್ಲ… ಬದಲಾಗಬೇಕಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯದ ಮನೋಭಾವ.
ಲೇಖನ-ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಕೆ ಟಿ, ಬೆಂಗಳೂರು.
