ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ನ್ಯೂಸ್, ಮೈಸೂರು:
ಪದವಿ ಇಳಿಯಿತು, ಪರಮಾರ್ಥ ತಿಳಿಯಿತು!
ಪದವಿ ಎನ್ನುವುದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಿಗುವ ಸ್ಥಾನಮಾನ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ದೊಡ್ಡ ಭ್ರಮೆ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಾತಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಸ್ಪಂದಿಸುವವರು, ಸುತ್ತಲೂ ಓಡಾಡುವವರು, ಗೌರವದಿಂದ ಎದುರು ನೋಡುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪದವಿಯಿಂದ ಇಳಿದಾಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನೆ ತನಕ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದವರು ಇಂದು ಕೇಳದಿದ್ದಾಗ ಕೆಲವರು ಮರುಗುತ್ತಾರೆ. “ನನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲವಾಯಿತೇ?” ಎಂದು ನೋವುಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿರುವುದು ಮಾತಿನ ಮೌಲ್ಯವಲ್ಲ, ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರಭಾವ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಹುದ್ದೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅರಿತವನು ಮಾತ್ರ ಪದವಿಯಾಚೆಗಿನ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ವಾಸ್ತವವೆಂದರೆ, ಮನುಷ್ಯನಿಗಿಂತ ಅವನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವ ಸಿಗುವುದು. ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವವನ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜನಸಂದಣಿ ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಳತೆಯಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಅಧಿಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರ ಮುಗಿದಾಗ ಆ ನೆರಳೂ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮರುಗುವ ಬದಲು ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ನಿಜವಾದ ಗೌರವವನ್ನು ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಡೆನುಡಿ, ನ್ಯಾಯ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹುದ್ದೆ ಜನರನ್ನು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು, ಆದರೆ ಗುಣ ಮಾತ್ರ ಅವರನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಅಧಿಕಾರದ ಬದುಕಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಆದರೆ ಕರ್ತವ್ಯದ ಫಲವನ್ನೇ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮಾನದಂಡವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಅದರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದೆ. ಅಧಿಕಾರ ಸಿಕ್ಕಾಗ “ಇದು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಅಹಂಕಾರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. “ಇದು ನನಗೆ ವಹಿಸಿರುವ ಹೊಣೆ” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಸೇವಾಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಇಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಅದು ಆಳುವ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಅದು ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಆತ್ಮವಿಚಾರ ಇನ್ನೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನನ್ನು ಹುದ್ದೆ, ಹೆಸರು, ಸಂಪತ್ತು, ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗುವವು. ಹಾಗಾದರೆ ಬದಲಾಗದ “ನಾನು” ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಆತ್ಮವಿಚಾರದ ಆರಂಭ. “ತತ್ತ್ವಮಸಿ” ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯ ಹೊರಗಿನ ಬಿರುದಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. “ನಾನು ಅಧಿಕಾರಿ”, “ನಾನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ”, “ನಾನು ನಾಯಕ” ಎಂಬ ಗುರುತುಗಳು ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕರಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ಕರುಣೆ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ಈ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ. ಅರಮನೆಯ ವೈಭವವು ಅವರ ಅಂತರಂಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕುಮಾರನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಿಂತ ಸತ್ಯದ ಹುಡುಕಾಟ ಅವರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು. ಹೊರಗಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಳಗಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕಿದ ಆ ಪ್ರಯಾಣ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಪಾಠ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತು ಕೊಡುವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಿಂತ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಅರಿವು ದೊಡ್ಡದು. ಅಧಿಕಾರವು ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದು. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರ ತನ್ನನ್ನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅಧಿಕಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹುದ್ದೆ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ದೂರವಾಗುವವರು, ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಹೊಗಳುವವರ ವಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು, ವಿರೋಧದ ಮಾತನ್ನು ಸಹಿಸದವರು ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಜನರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಬಯಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆತ್ಮವಂಚನೆ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಜನರ ಮಾತು ಕೇಳದವನು ಅಧಿಕಾರ ಹೋದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಜನರು ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ? ಜನರನ್ನು ಗೌರವಿಸದೆ ಜನರಿಂದ ಗೌರವ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು, ಬೀಜ ಬಿತ್ತದೆ ಫಲ ಬಯಸಿದಂತೆಯೇ.
ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿದಿನ ನೂರಾರು ಜನರು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ದೂರವಾಣಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತಿಗೂ ತಕ್ಷಣ ಸ್ಪಂದನೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಿವೃತ್ತಿಯಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಗದ್ದಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ನೋವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದೇ ಕ್ಷಣ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಮಯ. “ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ, ನನ್ನ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಪದವಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಜ್ಞಾನ ದೊರೆತಂತೆಯೇ.
ಸೂಕ್ತಿಯೊಂದು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ “ಪದವಿ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.”
ಸಂತ ಕಬೀರರ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಹಂಕಾರ ವಿರೋಧಿ ಧ್ವನಿ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸ್ತುತ. ಹೊರಗಿನ ಅಲಂಕಾರ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಒಳಗಿನ ಶೂನ್ಯತೆ ಮರೆಮಾಚಬಹುದು. ಹುದ್ದೆ ದೊಡ್ಡದಾದಷ್ಟೂ ವಿನಯ ದೊಡ್ಡದಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರ ಏರಿದಂತೆ ಕೆಲವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ದರ್ಪ, ನಡೆನುಡಿಯಲ್ಲಿ ದೂರ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪದವಿಯ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪದವಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆ. ಕತ್ತಿ ಅಡುಗೆಗೂ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಹುದು, ಹಾನಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಅಧಿಕಾರವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅದು ಸೇವೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನ, ಅಹಂಕಾರದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯ.
ಸ್ವಲ್ಪ ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ದೂರವಾಣಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಪದವಿ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ದೂರವಾಣಿ ಪೂರ್ಣ ಚಾರ್ಜ್ನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮೌನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮೊಬೈಲ್ಗೆ ಏನಾಯಿತು ಎಂದು ನೋಡುವ ಬದಲು, ಅಧಿಕಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿದ್ದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳಿತು. ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಖಾಲಿಯಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜನಸಂದಣಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗಲೇ ನಿಜವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.
ಪದವಿ ಇಳಿದ ನಂತರ ಮರುಗುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ. “ನಾನು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯಾರಿಗೆ ನೆರವಾದೆ? ಯಾರ ನೋವನ್ನು ಕೇಳಿದೆ? ನನ್ನ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು? ಯಾರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಯಿತು? ನನ್ನನ್ನು ಇಂದು ನೆನಪಿಸುವವರು ನನ್ನ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ, ನನ್ನ ಗುಣಕ್ಕಾಗಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕಹಿಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಕಹಿಯಾದ ಔಷಧಿಯೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಳಗಿನ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಪದವಿ ಇಳಿದರೆ ಸ್ಥಾನ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ
ಗುಣ ತತ್ವ ಆದರ್ಶ ಇಳಿಯಬಾರದು
ಅಧಿಕಾರ ಸರಿದರೆ ನೆರಳು ಸರಿಯುತ್ತದೆ
ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಚಾರಗಳು ಸರಿಯಬಾರದು.
ನೀತಿ ನುಡಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, “ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದವನು, ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಇಳಿದ ಮೇಲೂ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.” ಇದೇ ಬದುಕಿನ ಸರಳ ನ್ಯಾಯ. ಭಯದಿಂದ ಪಡೆದ ವಿಧೇಯತೆ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಗೌರವ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರದಾಚೆಯೂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಪದವಿ ಇಳಿಯುವುದು ಅಪಮಾನವಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದಲ ನಿಂತಾಗ ಅಂತರಂಗದ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲಿನ ಜನ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಸ್ವಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರ ಜಾರಿದಾಗ, ತಾನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಯಾವುದು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹುದ್ದೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದು. ಆದರೆ ವಿನಯ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಮಹತ್ತರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಬರಹ: ಕಾಶಿಗೌ, ಮೈಸೂರು.
