ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನಾಚರಣೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಇದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟದ ನೆನಪಾಗಿದೆ. 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದರೂ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗದ ಕಾರಣ, ಈ ಭಾಗದ ಜನತೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಿಹಿ ಸವಿಯುವ ಭಾಗ್ಯ ತಡವಾಗಿ ದೊರಕಿತು. 1948ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ನಡೆದ “ಪೋಲೀಸ್ ಆ್ಯಕ್ಷನ್” ಮೂಲಕ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ತೆರೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಈ ದಿನದಿಂದಲೇ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಭಾರತದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಯಿತು.
ಇತಿಹಾಸದ ನೆನಪು-
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನತೆ ದ್ವಂದ್ವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಕಡೆ ಭಾರತ ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತಿತ್ತು. ತೆರಿಗೆ, ಭೂಮಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಈ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಯುವಕರು ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು.
ವಿಮೋಚನೆಯ ಕ್ಷಣ-
1948ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಿಂದ 17ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ (ಆಪರೇಷನ್ ಪೊಲೋ) ಮೂಲಕ ನಿಜಾಮರ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅಂತ್ಯ ದಿನವಾದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ಈ ಕ್ಷಣ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನತೆಗೆ ಕೇವಲ ವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲ, ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದಾರಿ ತೆರೆದಿತು.
ವಿಶ್ವನಾಥ್ ರೆಡ್ಡಿ ಮುದ್ನಾಳ್ — ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರಜ್ವಲ ದೀಪ-
ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಮಹನೀಯರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವನಾಥ್ ರೆಡ್ಡಿ ಮುದ್ನಾಳ್ ರವರ ಹೆಸರು ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ. ಅವರು ಕೇವಲ ವಕೀಲಿಕೆ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬದುಕದೆ, ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಜನಸೇವೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು.
ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಯಾದಗಿರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿವೈದ್ಯಕೀಯ, ಹಾಲುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುವುದು ಅವರ ನಿಜವಾದ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿತ್ತು.
371(ಜೆ) ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗ-
ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ಹಿಂದುಳಿತ್ವವನ್ನು ದೂರಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುದ್ನಾಳ್ ರವರು ಜೀವಮಾನಪೂರ್ತಿ ನಡೆಸಿದರು. “ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೋರಾಟ ಸಮಿತಿ”ಗೆ ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಪಡೆಯಲು ಭಾರಿ ಒತ್ತಡ ತಂದರು. 2006ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲು ಬಂದ ‘ಏಕೀಕರಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ಯನ್ನು ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಕಾರಣ — ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ನಿಲುವು. ಇದು ಅವರ ನಿಜವಾದ ತ್ಯಾಗಭಾವದ ಪ್ರತೀಕ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಸಮಾನತೆ-
ವಿಮೋಚನೆಯಾದರೂ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗವು ಇನ್ನೂ ರಾಜ್ಯದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದಂತೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಕಡಿಮೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಕಾಸ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಆಗಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಕೊರತೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದುಳಿತ್ವ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಅಸಮತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ವಿಶೇಷ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. 371(ಜೆ) ಕಲಂ ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇನ್ನೂ ಜನರಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಲುಪಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದ್ಧತೆ ಅಗತ್ಯ. ಮುದ್ನಾಳ್ ರವರ ಹೋರಾಟವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಆಚರಣೆ-
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಹರ್ಷೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವಜಾರೋಹಣ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ ನಮನ, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲಾಸ್ಥರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹೋರಾಟಗಾರರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಯುವಜನತೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ದಿನವು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ನೆನಪು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಜನರ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ವಿಶ್ವನಾಥ್ ರೆಡ್ಡಿ ಮುದ್ನಾಳ್ ರವರ ಸ್ಮರಣೆ-
ಇಂದಿನ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುದ್ನಾಳ್ ರವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಅವರು ಜನರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗ — ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಿಂತ ಜನಸೇವೆ ದೊಡ್ಡದು, ಹೋರಾಟವಿಲ್ಲದೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ — ಇಂದು ಕೂಡ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಬದುಕು ಯುವಕರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ದೀಪದಂತಿದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿ-
ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನಾಚರಣೆ ನಮಗೆ ಕೇವಲ ನೆನಪು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಂದು ಬದ್ಧತೆಯ ದಿನವೂ ಹೌದು. ಈ ಭಾಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾರಿಗೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ತರಲು ಹೋರಾಟಗಾರರ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಯುವಜನತೆ ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಮುಂದಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ವಿಮೋಚನೆಯ ಅರ್ಥ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜನಸೇವೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ನಾಳ್-
ವಿಶ್ವನಾಥ್ ರೆಡ್ಡಿ ಮುದ್ನಾಳ್ ರವರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕು ಕೇವಲ ಹೋರಾಟ, ಭಾಷಣ, ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ನಾಯಕರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಬಂದು ಜನರು ಅನ್ನದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮುದ್ನಾಳ್ ರವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಗೂ ದವಸ-ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ರೈತರು, ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಹಸಿವಿನಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜನರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದರು.
ಈ ಸೇವೆ ಜನರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ನಿಜವಾದ “ಜನ ನಾಯಕ”ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿತು. ಆಡಳಿತ, ಅಧಿಕಾರ, ಸ್ಥಾನ ಇವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಅವರು ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರ ಈ ಕಾಯಕವೇ ಜನರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತಹದ್ದು.
ಭಾವುಕ ನೆನಪ-ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗಲೇ ವಿಶ್ವನಾಥ್ ರೆಡ್ಡಿ ಮುದ್ನಾಳ್ ರವರು ಸಮಾಜಸೇವೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ನನ್ನ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕೂಡ ತುಂಬಿರದಾಗಲೇ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದ ಅನುಭವ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅಪರೂಪದ ನೆನಪು ಆದರೆ ಅವರ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿರುವೆ.
ಲೇಖನ- ಚಂದನ್ ಎಸ್ ಅವಂಟಿ, ಇಡ್ಲೂರ್, ಯಾದಗಿರಿ.
