ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ನ್ಯೂಸ್, ಮೈಸೂರು:
ಜ್ಞಾನ ಬದುಕಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿವೇಕ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನವೊಂದೇ ಬದುಕನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಿಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅರಿವು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಜಾಗೃತವಾದಾಗ ಆಲೋಚನೆಗೆ ಆಳ ಬರುತ್ತದೆ, ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ವಿವೇಕ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಒಳಜಾಗೃತಿಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯುತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಆಲೋಚನೆ, ನಡೆ, ನುಡಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಜ್ಞೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂವೇದನೆ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ ಬೆಳೆದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ವಿವೇಕವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಾತರಿಯಿಲ್ಲ. ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪ್ರಗತಿಯ ಸಾಧನಗಳೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಅರಿವಿನ ಕಿಡಿ ಮನದಲಿ ಹೊತ್ತರೆ
ವಿವೇಕದ ಬೆಳಕು ಬದುಕಲಿ ಮೂಡಿದರೆ
ಮೌಲ್ಯಗಳ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟರೆ
ಮನುಜತ್ವದ ಸೊಬಗು ಜಗದಲಿ ಅರಳಿದರೆ.
ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದಲ್ಲ. ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು, ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವುದು, ಸರಿ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಶಾಲ ಹಿತವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಪ್ರಜ್ಞೆ. ಇದು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೇರಲ್ಪಡುವ ನಿಯಮವಲ್ಲ. ಒಳಗಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಅರಿವು. ಕಾನೂನಿನ ಭಯದಿಂದ ತಪ್ಪು ಮಾಡದಿರುವುದು ಒಂದು ಹಂತವಾದರೆ, ತಪ್ಪಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅರಿತು ಅದರಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಉನ್ನತ ಹಂತ. ಮೊದಲನೆಯದು ಬಾಹ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಅಂತರಂಗದ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಲಭ್ಯತೆಯೇ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಿಗೆ ಸಮಾನವಲ್ಲ. ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹಂಚುವುದು, ಅರ್ಧಸತ್ಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಓದಿದ ತಕ್ಷಣ ಅದನ್ನು ನಂಬುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಕೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯೋಚಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ, ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ವಿವೇಕವೇ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ.
ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಸ್ವರೂಪ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದಾಗ ಸಹನೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಧಿಕಾರ ದೊರೆತಾಗ ಅದನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅನ್ಯಾಯದ ಲಾಭ ಪಡೆಯದಿರುವುದು ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಬದುಕಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಎಲ್ಲವೂ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಸೌಜನ್ಯದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ತನ್ನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೈತಿಕ ಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಕಸವನ್ನು ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅದನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಕಸವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಎಸೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರವಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವುದು ಜ್ಞಾನ. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅರಿವು. ತಾನು ಪಾಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತವನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುವುದು ಪ್ರಜ್ಞೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಣ್ಣ ನಡವಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಭಾಷಣಕ್ಕಿಂತ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸುವ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿವೆ.
ಬದುಕಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೂ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುವುದು ಸಮಾನ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತ. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಗುಣ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಲಕ್ಷಣ. ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಅಗತ್ಯ. ಸಂಸ್ಕಾರವು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸದೆ ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು.
ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಾತ್ರವೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಅದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಶಕ್ತಿ, ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತನಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಹಪಾಠಿಯ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಫಲ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವರು ತಮ್ಮ ನಡೆನುಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣ, ಶಾಲೆಯ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಮಾದರಿಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಜಾಗೃತಿ ಎಂದರೆ ಇತರರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸಿದ್ಧತೆ. ನಾನು ಹೇಳುವುದು ಸತ್ಯವೇ, ನನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವೇ, ನನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆತ್ಮವಿಕಾಸದ ಆರಂಭ. ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ತನ್ನ ನಿಲುವುಗಳಿಗೆ ನೈತಿಕ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಬದುಕು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನದ ಸಣ್ಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಲಿಯುವ ಮನೋಭಾವ ಅದರ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿವೆ. ಕೋಪದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮ ತೋರುವುದು, ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚದಿರುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು, ದುರ್ಬಲರೊಂದಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿತಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬದುಕಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಳಗೆ ಜಾಗೃತವಾದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಡವಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ ನಾವು ಎಷ್ಟು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಿಲ್ಲ. ತಿಳಿದದ್ದನ್ನು ಎಷ್ಟು ವಿವೇಕದಿಂದ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ, ಪಡೆದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಒಳಿತು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಡವಳಿಕೆಗೆ ನೆಲೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾನವೀಯತೆ ಬದುಕಿಗೆ ಅರ್ಥ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರೂ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದಾಗಲೇ ನಾಗರಿಕತೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯುತಗೊಳಿಸಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮಾನವೀಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಲೇಖನ: ಕಾಶಿಗೌ, ಸಾಹಿತಿ ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಮೈಸೂರು.
