ಮನಸ್ಸಿನ ಕನ್ನಡಿ — ನಗುವಿನ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಭಾವ
ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಅವನ ನಡವಳಿಕೆಯ ಕನ್ನಡಿ. ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ನಗು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಸೌಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಡೆನುಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನುಷ್ಯನ ಹೊರಗಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ನಗುವನ್ನು ತರುವುದು ಸುಲಭ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖ ಹಸನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮಾತು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಒಳಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುನಿಸು, ಮತ್ಸರ, ಅಸೂಯೆ ಅಥವಾ ಕಹಿ ಭಾವನೆಗಳು ಅಡಗಿರಬಹುದು. ಎದುರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ, ವ್ಯಕ್ತಿ ದೂರ ಹೋದ ನಂತರ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಭಾವವೂ ಇದೇ ದ್ವಂದ್ವದ ಒಂದು ರೂಪ. ಇಂತಹ ನಡೆ ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡುವುದಲ್ಲ, ನಮ್ಮದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದೊಳಗೆ ಒಂದು ಬಿರುಕು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ, “ನಾನು ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆಯೇ ಒಳಗೂ ಇದ್ದೇನೆಯೇ?” ಎಂಬುದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಇದ್ದಾಗ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಮುನಿಸು, ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ದುರ್ಬಲತೆಯಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೂರ ಮಾಡುವುದು ನಿಜವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಪಕ್ವತೆ.
ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡು ಸಂತೋಷಪಡುವ ಮನಸ್ಸು ವಿಶಾಲವಾದದ್ದು. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿದಾಗ ಮತ್ಸರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಮತ್ಸರ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಒಳ್ಳೆಯತನದಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷ ಹುಡುಕುವ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಎದುರಿಗೆ ಶುಭಾಶಯ ಹೇಳುತ್ತಾ ಒಳಗೊಳಗೆ ಅವರ ಸೋಲನ್ನು ಬಯಸುವುದು ಮನಸ್ಸಿನ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬದುಕಿದರೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುವ ಮುನ್ನ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯೇ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಹಿಯನ್ನು ಆಚೆಗೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಮುನಿಸನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಷಮೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆ ನೋವಿನ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಬೆಳೆದ ಕಹಿಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾದಾಗ ಮಾತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಕಠೋರತೆಯ ಬದಲು ಕರುಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಇದ್ದಾಗ ದ್ವೇಷದ ಬದಲು ವಿವೇಕ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ತಪ್ಪನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಹೀಯಾಳಿಸುವ ಬದಲು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮಾನವೀಯತೆಯ ನಿಜವಾದ ಲಕ್ಷಣ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೊಗಳುವುದು ಸಜ್ಜನಿಕೆಯಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಆದರೆ ಆ ಸತ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮಾನವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸದಿರುವುದು ನಿಜವಾದ ಸಂಸ್ಕಾರ.
ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಗೆ ಬಹಳ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹ, ಸಹೋದ್ಯೋಗ, ನೆರೆಹೊರೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕು ಯಾವುದಾದರೂ ಆಗಿರಲಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಗೌರವ ಇಲ್ಲದೆ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ವಿಷಯವನ್ನು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮುಂದೆ ಹೇಳದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಮೌನವಲ್ಲ, ಅದು ವಿಶ್ವಾಸದ ಗೌರವ. ಎದುರಿಲ್ಲದಾಗಲೂ ಅವರ ಮಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಸಂಬಂಧದ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ.
ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಮಾತನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮೆಚ್ಚುಗೆ, ಟೀಕೆ, ಅಪಪ್ರಚಾರ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮಾತನಾಡುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಾವು ಹೇಳುವ ಮಾತು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ಎಂತಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಹಿ ಇದ್ದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಮಾತಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೌನದಿಂದ ಯೋಚಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಮೌನ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಲ್ಲ. ಅನ್ಯಾಯ ಕಂಡಾಗ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು. ತಪ್ಪು ಕಂಡಾಗ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೇಳಬೇಕು. ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಹೇಳುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಮಾತಿನ ಹಿಂದೆ ಉದ್ದೇಶ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಕಠಿಣವಾದ ಸತ್ಯವೂ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ಉದ್ದೇಶವೇ ಕಹಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಸಿಹಿಮಾತು ಕೂಡ ವಿಷವಾಗಬಹುದು.
ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ನೆಮ್ಮದಿ ಹೊರಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ ಇದ್ದರೆ ಬದುಕು ಭಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದರೆ ಸರಳ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಂತೋಷ ಅರಳುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವರ್ಗದ ಸರೋವರದಂತೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷದ ಅಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಪ್ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬುದ್ಧಿಯ ಬೆಳಕು ಮನಸ್ಸಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬೇಕು. ವಿವೇಕವು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ ನಮ್ಮ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಮನುಷ್ಯನು ಹೊರಗಿನ ರೂಪವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಳಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಖದ ನಗು ಸಹಜವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾತು ಸರಳವಾಗುತ್ತದೆ, ನಡೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. “ನಾನು ಯಾರೂ ನೋಡದಾಗ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಉತ್ತರವೇ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಜನರ ಮುಂದೆ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ನೋಡದಾಗಲೂ ಒಳ್ಳೆಯತನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಸಜ್ಜನಿಕೆ.
ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ನಗು ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ನಡೆನುಡಿಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನಿಸನ್ನು ಬಿಡೋಣ, ಮತ್ಸರವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡೋಣ, ಕಹಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮನದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಸರಿಸೋಣ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಬೆಳಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿದಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗವೇ ಅವನ ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನಸ್ಸು ನಂಜಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಬದುಕು ಶಾಂತಿಯ ಸರೋವರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಲೇಖನ.
ಸಾಹಿತಿ, ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು,
ಶಿವಶಕ್ತಿ ನಿಲಯ ಜೆಎಂಸಿ ಲೇಔಟ್,
ಮೈಸೂರು .
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮೈಸೂರು. ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಅವನ ನಡವಳಿಕೆಯ ಕನ್ನಡಿ. ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ನಗು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಸೌಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಡೆನುಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನುಷ್ಯನ ಹೊರಗಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ನಗುವನ್ನು ತರುವುದು ಸುಲಭ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖ ಹಸನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮಾತು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಒಳಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುನಿಸು, ಮತ್ಸರ, ಅಸೂಯೆ ಅಥವಾ ಕಹಿ ಭಾವನೆಗಳು ಅಡಗಿರಬಹುದು. ಎದುರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ, ವ್ಯಕ್ತಿ ದೂರ ಹೋದ ನಂತರ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಭಾವವೂ ಇದೇ ದ್ವಂದ್ವದ ಒಂದು ರೂಪ. ಇಂತಹ ನಡೆ ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡುವುದಲ್ಲ, ನಮ್ಮದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದೊಳಗೆ ಒಂದು ಬಿರುಕು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ, “ನಾನು ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆಯೇ ಒಳಗೂ ಇದ್ದೇನೆಯೇ?” ಎಂಬುದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಇದ್ದಾಗ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಮುನಿಸು, ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ದುರ್ಬಲತೆಯಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೂರ ಮಾಡುವುದು ನಿಜವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಪಕ್ವತೆ.
ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡು ಸಂತೋಷಪಡುವ ಮನಸ್ಸು ವಿಶಾಲವಾದದ್ದು. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿದಾಗ ಮತ್ಸರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಮತ್ಸರ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಒಳ್ಳೆಯತನದಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷ ಹುಡುಕುವ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಎದುರಿಗೆ ಶುಭಾಶಯ ಹೇಳುತ್ತಾ ಒಳಗೊಳಗೆ ಅವರ ಸೋಲನ್ನು ಬಯಸುವುದು ಮನಸ್ಸಿನ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬದುಕಿದರೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುವ ಮುನ್ನ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯೇ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಹಿಯನ್ನು ಆಚೆಗೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಮುನಿಸನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಷಮೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆ ನೋವಿನ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಬೆಳೆದ ಕಹಿಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾದಾಗ ಮಾತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಕಠೋರತೆಯ ಬದಲು ಕರುಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಇದ್ದಾಗ ದ್ವೇಷದ ಬದಲು ವಿವೇಕ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ತಪ್ಪನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಹೀಯಾಳಿಸುವ ಬದಲು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮಾನವೀಯತೆಯ ನಿಜವಾದ ಲಕ್ಷಣ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೊಗಳುವುದು ಸಜ್ಜನಿಕೆಯಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಆದರೆ ಆ ಸತ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮಾನವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸದಿರುವುದು ನಿಜವಾದ ಸಂಸ್ಕಾರ.
ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಗೆ ಬಹಳ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹ, ಸಹೋದ್ಯೋಗ, ನೆರೆಹೊರೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕು ಯಾವುದಾದರೂ ಆಗಿರಲಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಗೌರವ ಇಲ್ಲದೆ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ವಿಷಯವನ್ನು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮುಂದೆ ಹೇಳದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಮೌನವಲ್ಲ, ಅದು ವಿಶ್ವಾಸದ ಗೌರವ. ಎದುರಿಲ್ಲದಾಗಲೂ ಅವರ ಮಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಸಂಬಂಧದ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ.
ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಮಾತನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮೆಚ್ಚುಗೆ, ಟೀಕೆ, ಅಪಪ್ರಚಾರ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮಾತನಾಡುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಾವು ಹೇಳುವ ಮಾತು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ಎಂತಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಹಿ ಇದ್ದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಮಾತಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೌನದಿಂದ ಯೋಚಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಮೌನ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಲ್ಲ. ಅನ್ಯಾಯ ಕಂಡಾಗ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು. ತಪ್ಪು ಕಂಡಾಗ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೇಳಬೇಕು. ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಹೇಳುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಮಾತಿನ ಹಿಂದೆ ಉದ್ದೇಶ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಕಠಿಣವಾದ ಸತ್ಯವೂ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ಉದ್ದೇಶವೇ ಕಹಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಸಿಹಿಮಾತು ಕೂಡ ವಿಷವಾಗಬಹುದು.
ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ನೆಮ್ಮದಿ ಹೊರಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ ಇದ್ದರೆ ಬದುಕು ಭಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದರೆ ಸರಳ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಂತೋಷ ಅರಳುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವರ್ಗದ ಸರೋವರದಂತೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷದ ಅಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಪ್ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬುದ್ಧಿಯ ಬೆಳಕು ಮನಸ್ಸಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬೇಕು. ವಿವೇಕವು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ ನಮ್ಮ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಮನುಷ್ಯನು ಹೊರಗಿನ ರೂಪವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಳಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಖದ ನಗು ಸಹಜವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾತು ಸರಳವಾಗುತ್ತದೆ, ನಡೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. “ನಾನು ಯಾರೂ ನೋಡದಾಗ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಉತ್ತರವೇ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಜನರ ಮುಂದೆ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ನೋಡದಾಗಲೂ ಒಳ್ಳೆಯತನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಸಜ್ಜನಿಕೆ.
ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ನಗು ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ನಡೆನುಡಿಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನಿಸನ್ನು ಬಿಡೋಣ, ಮತ್ಸರವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡೋಣ, ಕಹಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮನದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಸರಿಸೋಣ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಬೆಳಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿದಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗವೇ ಅವನ ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನಸ್ಸು ನಂಜಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಬದುಕು ಶಾಂತಿಯ ಸರೋವರವಾಗುತ್ತದೆ. ಲೇಖನ.
ಸಾಹಿತಿ, ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು,
ಶಿವಶಕ್ತಿ ನಿಲಯ ಜೆಎಂಸಿ ಲೇಔಟ್,
ಮೈಸೂರು .
