ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ನ್ಯೂಸ್, ಮೈಸೂರು
ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಹಬ್ಬ. ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಣತೆಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ಬೆಳಗುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಶಯಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ಮನುಷ್ಯನ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಸುತ್ತಲಿನ ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಹಿತವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು.
ದೀಪಾವಳಿಯ ಆಚರಣೆಗೆ ಹಲವು ಪೌರಾಣಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನರು ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನರಕಾಸುರನ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರರ ನಿರ್ವಾಣದ ಸ್ಮರಣೆಯೂ ಈ ಹಬ್ಬದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಒಳಿತಿನ ಜಯ, ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬದುಕಿನ ಆಶಯವೇ ದೀಪಾವಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಹಬ್ಬದ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು, ಬಾಗಿಲಿಗೆ ತೋರಣ ಕಟ್ಟುವುದು, ರಂಗೋಲಿ ಬಿಡಿಸುವುದು, ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು, ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವುದು, ದೇವರ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚುವುದು ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ. ಇವು ಕುಟುಂಬದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ಸೌಹಾರ್ದ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನೂ ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸೊಗಸನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ವಿವೇಕವನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಇಂದು ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿಗಳ ಅಬ್ಬರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಿದಾಗ ಹೊರಬರುವ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸಬಹುದು. ಶಬ್ದದ ತೀವ್ರತೆ ವೃದ್ಧರು, ಮಕ್ಕಳು, ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುವವರು ಮತ್ತು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಸುಟ್ಟಗಾಯ, ಕಣ್ಣಿನ ಗಾಯ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಅವಘಡಗಳ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ. ಸಿಡಿದ ಪಟಾಕಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಸುತ್ತ ಕಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹಬ್ಬದಂದು ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೂ ಪಟಾಕಿಗಳೇ ಏಕೈಕ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ವಾಹನಗಳ ಹೊಗೆ, ಧೂಳು, ಕಸ ಸುಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ನಮ್ಮ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲಿನ್ಯರಹಿತವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು.
ಹಣತೆಯ ಬೆಳಕು ಮನದಲಿ ಹೊಳೆಯಲಿ
ಹಸಿರಿನ ಉಸಿರು ಭುವಿಯಲಿ ಉಳಿಯಲಿ
ಸಂಭ್ರಮದ ಹೆಸರಲಿ ಹೊಗೆ ಏಳದಿರಲಿ
ಜೀವಿಗಳ ನೆಮ್ಮದಿ ಎಂದೂ ಕದಡದಿರಲಿ
ಒಳಿತಿನ ಹಾದಿಯಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಯು ಸಾಗಲಿ
ಪರಿಸರದ ಕಾಳಜಿಯಲಿ ಹಬ್ಬವು ಬೆಳಗಲಿ.
ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಚಿಂತಕರು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರೇಚಲ್ ಕಾರ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೈಲೆಂಟ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಸುಂದರಲಾಲ್ ಬಹುಗುಣ ಅವರು ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, ಮರಗಳ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಿಪ್ಕೋ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಇವರ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ನಾವು ಕಲಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಒಂದೇ. ಪ್ರಕೃತಿ ಮನುಷ್ಯನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರ.
ಹಾಗಾದರೆ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು? ಮಣ್ಣಿನ ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಂಬಾರರ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ನೀಡಬಹುದು. ಅನಗತ್ಯ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಟಾಕಿಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬದ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು. ಹಬ್ಬದ ನಂತರ ಕಸವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಎಸೆಯದೆ ವಿಂಗಡಿಸಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಹಿರಿಯರು, ಬಡವರು ಮತ್ತು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬದುಕುವವರೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ. ಸಂಭ್ರಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೇ ಮುಖ್ಯ. ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಾರದು. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹಣತೆ ಬೆಳಗುವಾಗ ನೆರೆಮನೆಯ ನೆಮ್ಮದಿ ಆರಿಹೋಗಬಾರದು. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿವೇಕವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಲೇಖನ: ಕೆ ಎಸ್ ಪ್ರಮೋದ್ ಕುಮಾರ್, ಚಿಂತಕರು, ಮೈಸೂರು.
